Książę Józef Poniatowski urodził się 7 maja 1763 r. w Wiedniu, jako syn Andrzeja Poniatowskiego i Teresy z Kinskych. Ojciec jego był bratem ostatniego króla Polski Stanisława Augusta Poniatowskiego.
Książę Józef wychowywał się w Wiedniu i Pradze. Służbę i karierę wojskową zaczynał w Austrii i tam doszedł do stopnia pułkownika (1788r.)
W 1789r. na życzenie króla wezwany został do służby narodowej i wraz z Tadeuszem Kościuszką otrzymał stopień generała majora, a 6 maja 1791r_ został mianowany wodzem polskich sił wojskowych na Ukrainie. Intensywnie szkolił i ćwiczył swoje wojsko, udowadniając duże umiejętności i zdobywając sympatie żołnierzy.
W czasie konfederacji targowickiej dowodził wojskiem koronnym. i8 czerwca 1792r. zwyciężył pod Zieleńcami jeden z korpusów rosyjskich generała Markowa, który miał odciąć Polakom dalszy odwrót. Z okazji tej bitwy król Stanisław August ustanowił Krzyż Virtuti Militari. Jako pierwsi zostali nim udekorowani książę 3ózeia Kościuszko i generał Wielhorski.
Po przystąpieniu króla do Targowicy i zakończeniu wojny, książę poprosił o dymisję. Zawiedziony i rozczarowany decyzją króla udał się za granicę.
Na wieść o wybuchu powstania kościuszkowskiego w 1794r. — książę powrócił do kraju. 27 maja 1794r_ stanął w obozie Kościuszki pod Jędrzejowem. Walczył mężnie z największym poświęceniem i narażeniem życia w bitwach i potyczkach podczas insurekcji, ale tym razem nie odniósł jakiegoś spektakularnego sukcesu.
Po klęsce powstania kościuszkowskiego i III rozbiorze Polski {1795r.) początkowo przebywał w Wiedniu i Petersburgu. Ostatecznie od 1798r. zamieszkał w Warszawie w pałacu pod Blachą, a latem przebywał w podwarszawskim majątku Jabłonna. Lata 1798 — 1806 to okres bezczynności w działalności politycznej i społecznej księcia, spowodowanej brakiem państwowości polskiej. Książę, otoczony grupą młodych arystokratów, korzystał w tym czasie z uroków życia, uczestnicząc w licznych balach, spotkaniach towarzyskich, polowaniach itp.